Kurbanın tanımı, kurbanın tarihçesi, kurbanın çeşitleri, kurban edilen hayvanlar, kurbanda ortaklık ve daha bir çok konuların cevapları burada...
KURBANIN TANIMI
Soru: Kurban nedir?
Cevap: Kurban lügatta 1 yaklaşmak; ıstılahta 2 ise, Allah'a manen yaklaşmak maksadıyla kesilen hayvana verilen addır.
KURBANIN MEŞRUİYETİ
Soru: Kurban ne vakit meşru kılınmıştır?
Cevap: Kurban, hicretin ikinci yılında Medine'de meşru kılınmıştır. Meşruiyeti, Kitap, Sünnet ve İcma ile sâbittir.
Soru: Kurbanın meşrûiyetinin hikmeti nedir?
Cevap: Kurbanın meşruiyetinin hikmeti, Yüce Allah'ın nimetlerine karşı şükretmek, hak yolunda fedakârlıkta bulunmak, maddi imkânları el vermeyen kimselerin belli zamanlarda da olsa et yemelerini sağlamak, bunun sonunda sevaba ermek ve bir takım belâlardan korunmak gibi birçok dinî, ahlakî ve ictimaî hedeflere ulaşmaktır. Kurban, aynı zamanda İslâm'daki sosyal yardımlaşmanın ve dayanışmanın güzel örneklerinden biridir.
KURBANIN TARİHÇESİ
Soru: Kurban ibadetinin tarihi nereye dayanır?
Cevap: Kurban ibadetinin tarihi Hz. İbrahim'e dayanır. Hz. İbrahim bir ara oğlu İsmail'i kurban ettiğini rüyasında görür ki, bu ilahî vahydir. Hz. İbrahim, durumu oğluna açıklar, oğlu İsmail de buna hazır olduğunu bildirir. Bunun üzerine Hz. İbrahim oğlu İsmail'i kurban etmeye hazırlanırken Cenab-ı Hak onların bu samimiyet ve teslimeyetlerinden dolayı İsmail'e bedel olarak bir koç gönderir, Hz. İbrahim de İsmail'in yerine onu kurban eder.
Konu ile ilgili olarak Kur'an-ı Kerim'de meâlen şöyle buyurulur; (Hz. İsmail) babası (İbrahim a.s.) ile beraber yürüyüp gezecek çağa gelince:
-Yavrucuğum, rüyada seni boğazladığımı görüyorum; bir düşün ne dersin? dedi. (Hz. İsmail de):
-Babacığım, emrolunduğun şeyi yap, inşaallah beni sabredenlerden bulursun, dedi.
Her ikisi de teslim olup (babası oğlunu) şakağı üzerine yatırınca:
-Ey İbrahim! rüyayı doğruladın. Biz muhsinleri böyle mükafatlandırırız. Çünkü bu, gerçekten çok açık bir imtihandır, dedik.
Biz, oğlunun yerine ona büyük bir kurbanlık fidye de verdik. Geride gelecekler arasında ona (iyi bir ün) bıraktık. "İbrahim'e selâm" dedik. Biz, muhsinleri böyle mükafatlandırırız. Çünkü o, bizim mü'min kullarımızdandır. 3
KURBANIN ÇEŞİTLERİ
Soru: Hüküm yönünden kurban kaç çeşittir?
Cevap: Hüküm yönünden kurban vacip ve nafile olmak üzere iki çeşittir.
Soru: Vacip olan kurban çeşitleri hangileridir?
Cevap: Vacip olan kurban çeşitleri şunlardır:
1-Zenginin bayram günlerinde kestiği kurban.
2-Adak edilen kurban,
3-Fakir bir kimsenin kurban niyetiyle satın aldığı kurban.
Soru: Nafile Olan kurban çeşitleri hangileridir?
Cevap: Nafile olan kurban çeşitleri şunlardır:
1-Misafirin kestiği kurban,
2- Fakirin kurban niyeti olmaksızın satın aldığı veya mülkiyetinde bulunan hayvanlardan kestiği kurban. 4
KURBANIN* HÜKMÜ
Soru: Kurban kesmenin hükmü nedir?
Cevap: Kurban kesmek vaciptir. 5
Soru: Kurbanın vacip olmasının delili nedir?
Cevap: "Rabbin için namaz kıl ve kurban kes" 6 meâlindeki âyet-i kerime ile "Hali vakti yerinde olup kurban kesmeyen namazgâhımıza yaklaşmasın" 7 anlamındaki hadis-i şerif, kurbanın vacip olmasının birer delilidir.
KURBANIN VÜCUBU
Soru: Kurban kimlere vaciptir?
Cevap: Kurban zengin ve mukim olan her müslüman erkek ve kadına vaciptir. 8
Soru: Zengin kime denir?
Cevap: Zengin, borcundan ve temel ihtiyaçlardan başka 20 miskal (80. 18 gr.) altın veya bu değerde para ya da mala sahip olan kimseye denir. Kurban ile zekâtın nisâbı aynı olmakla beraber, kurban nisâbında malın artıcı olması 9 ve üzerinden bir yıl geçmesi şartı aranmaz 10
Soru: Temel ihtiyaçlar nelerdir?
Cevap: Kişinin oturduğu ev, gerekli ev eşyası elbise, binek, ve meslek aletleri gibi şeyler temel ihtiyaçlardır.
Soru: Mukim kime denir?
Cevap: Mukim, ailesinin ikamet ettiği yerde bulunan veya seferde bulunduğu yerde en az 15 gün veya daha fazla kalmaya niyet eden kimseye denir. Kurbanı temin etmek, kesmek ve etini değerlendirmekte güçlük olduğu için zengin de olsa misafire 11 kurban kesmek vacip kılınmamıştır. Fakat misafir isterse nafile olarak kesebilir.
Soru: Kişinin doğup büyüdüğü ve seferi sayılacak mesafede bulunan yere gidip keseceği kurbanın hükmü nedir?
Cevap: Kişinin orada evi veya akarı 12 varsa keseceği kurban bir görüşe göre nafile, diğer bir görüşe göre vaciptir. Birinci görüş daha ağırlıklıdır. Evi veya akarı yoksa, ittifaken nafiledir. Bu ihtilâf kişinin bu durumlarda misafir veya mukim olmasına dayanır. 13
Soru: Misafir olan kişinin ikamet ettiği yerde vekâleten kestireceği kurbanın hükmü nedir?
Cevap: Misafir olan kişinin ikamet ettiği yerde vekâleten kestireceği kurban nafiledir.
Soru: Mukim olan kişinin seferi mesafede bulunan bir yerde vekâleten kestireceği kurbanın hükmü nedir?
Cevap: Mukim olan kişinin seferî mesafede bulunan bir yerde vekâleten kestireceği kurban vacipdir.
Bu iki meselede de kurbanın kesileceği yere değil, kurban sahibinin mukim veya misafir oluşuna itibar edilir.
Soru: Misafir olan kişi kurban kestikten sonra kurban kesme günlerinde mukim duruma gelirse tekrar kesmesi gerekir mi?
Cevap: Hayır, misafir kurban kestikten sonra bayram günlerinde mukim duruma gelirse tekrar kesmesi gerekmez. 14
Soru: Kurbanın vacip olması için akıl ve buluğ şart mıdır?
Cevap: Kurbanın vacip olması için İmam-ı Azam ile İmam Ebu Yusuf'a göre akıl ve bulûğ şart değildir. Bundan dolayı zengin olan bir çocuğun veya bir akıl hastasının malından babasının veya velisinin kurban kesmesi gerekir. Bu kurbanın etinden yalnız çocuk veya akıl hastanın kendisi yiyebilir. Etin geri kalan kısmı da, elbise vs. gibi bilfiil yararlanabilecekleri bir şeyle değiştirilebilir. Fakat İmam Muhammed'e göre kurbanın vacip olabilimesi için akıl ve buluğ şarttır. Fetva da buna göredir. Bu yüzden çocuğun veya delinin malından kurban kesilmesi gerekmez. 15
KURBAN EDİLEN HAYVANLAR
Soru: Hangi hayvanlar kurban edilebilir?
Cevap: Hayvanlardan yalnız koyun, keçi, deve ve sığır kurban edilebilir. Mandalar da sığır cinsindendir. Horoz, tavuk, hindi ve kaz gibi evcil hayvanlar ile etleri yenen yabanî hayvanlar kurban niyetiyle kesilemez. 16
KURBANDA YAŞ DURUMU
Soru: Kurban edilecek hayvanların kaç yaşında olmaları gerekir?
Cevap: Koyun ile keçinin birer 17, devenin beş, sığırın da iki yaşını bitirmiş olmaları gerekir. Ancak koyun altı ayı tamamladığında bir yaşını doldurmuş gibi, gösterişli durumda ise, o da kurban edilebilir 18. Koyunun dışında diğerleri ne kadar gösterişli olursa olsunlar belirtilen yaşlarını tamamlamadıkça kurban edilmeleri caiz olmaz. 19
KURBANDA ORTAKLIK
Soru: Bir hayvan kaç kişi namına kurban edilebilir?
Cevap: Bir koyun veya keçi yalnız bir kişi namına kurban edilebilir. Bir deve veya bir sığır, bir kişiden yedi kişiye kadar kimseler için kurban edilebilir 20 Yedi kişiyi geçmemek şartıyla ortakların tek veya çift olmalarında bir sakınca yoktur. 21
Soru: Zengin bir kimsenin tek başına kurban kesmek niyetiyle satın aldığı bir sığıra başkasını ortak etmesi caiz olur mu?
Cevap: Evet, zengin bir kimsenin tek başına kurban kesmek niyetiyle satın aldığı bir sığıra daha sonra başkalarını bedelini alarak ortak etmesi caizdir. Fakat bunda kerahet vardır. Çünkü o kimse verdiği sözden caymış sayılır. Bu durumda uygun olan alınan paranın tasadduk edilmesidir. 22
Soru: Fakir bir kimsenin tek başına kurban kesmek niyetiyle satın aldığı bir sığıra başkalarını ortak etmesi caiz olur mu?
Cevap: Hayır, fakir kimsenin bu durumda başkasını ortak etmesi caiz değildir. Çünkü fakir onu satın almakla kendine vacip kılmıştır. 23
Soru: Bir kimsenin başkalarını da ortak etmek kasdıyla bir sığır satın almasında ve daha sonra onları ortak etmesinde kerahet var mıdır?
Cevap: Hayır, bu durumda başkalarını ortak etmesinde kerahet yoktur. 24
ORTAKLARDA ARANAN ŞARTLAR
Soru: Kurbanda ortak olanlarda aranan şartlar nelerdir?
Cevap: Bir sığır veya deveyi kurban kesmek üzere ortak olanlarda aranan şartlar şunlardır:
1-Bütün ortakların müslüman olmaları,
2-Hepsinin kurban niyetiyle ortak olmaları. 25
3-Her birinin müşterek kurbanda en az yedide bir hisseye sahip olmaları.
Ortaklardan biri müslüman değilse veya kurban niyetiyle değil de et için katılırsa veyahut birinin hissesi yedide birden az olursa o kurbanın tamamı geçersiz sayılır. Fakat kurban türlerinin aynı olması şart değildir. Yani bir kısmının vacip kurbanına, bir kısmının da sünnet, nafile, veya akika gibi değişik kurban türlerine niyet etmesi caizdir. Ancak bütün ortakların aynı tür kurban için ortak olmaları müstahaptır. 26
Soru: Sekiz kişinin iki sığıra ortak olması caiz midir?
Cevap: Hayır, caiz değildir. Çünkü bu durumda her ortağın her bir sığırda hissesi yedide birden azdır. Fakat yedi veya daha az kişinin bir sığıra ortak olması caiz olduğu gibi, birden fazla sığıra ortak olması da caizdir. Zira bu durumda her bir ortağın her bir sığırda en az yedide bir hissesi vardır. 27
Soru: İki kişinin iki koyuna ortak olması caiz midir?
Cevap: Evet, iki kişinin iki koyuna ortak olması istihsanen 28 caizdir. 29
Soru: Adak kurbanı niyetiyle bir sığır veya bir deveye ortak olmak caiz midir?
Cevap: Evet, adak kurbanı niyetiyle bir sığır veya bir deveye ortak olmak caizdir 30 Çünkü fıkıh kitaplarında geçen "Kurbet cihetinin (Kurban nevilerinin) değişik olmasında sakınca yoktur" ibarelerinin hiç birisinde adak kurbanı istisna edilmemiştir. 31
Soru: Velime (evlilik ziyafeti) niyetiyle bir sığır veya bir deveye ortak olmak caiz midir?
Cevap: Evet, şükür veya sünnet kasdıyla velime için bir sığır veya deveye ortak olmak caizdir. 32
Soru: Kaza kurbanı 33 niyetiyle bir sığır veya deveye ortak olan bir kimse bu vecibeyi yerine getirmiş sayılır mı?
Cevap: Hayır, sayılmaz. Çünkü ortaklardan birisi buna niyet ederse, niyeti, geçersiz olup, kazaya niyet ettiği şey nafileye dönüşür. Diğer ortakların kurbanları sahih ise de hisseleri müşterek hisse olduğundan hepsinin tasadduk edilmesi gerekir. 34
EFDAL OLAN KURBAN
Soru: Hangi hayvanı kurban etmek daha efdaldir?
Cevap: Deve sığırdan, sığır koyundan, koyun da keçiden efdaldir. 35
Soru: Kurbanın erkeği mi dişisi mi efdaldir?
Cevap: Koyun ile keçinin erkeği, deve ile sığırın dişisi efdaldir. 36
Soru: Koyun veya keçi kurban etmek mi, yoksa deve veya sığırın yedide bir hissesine ortak olmak mı daha efdaldir?
Cevap: Koyun veya keçi kurban etmek, et ve kıymette eşit oldukları taktirde, deve veya sığırın yedide bir hissesine ortak olmaktan efdaldir. 37
Kaynaklar: Bu değerli yazı, Hasip Asutay'ın hazırladığı, Hâcegân Yayınları'ndan çıkan, "Kurban Risalesi" kitabından alınmıştır
1 Sözlükteki anlamda.
2 İlmî manada (terim olarak).
3 Saffat, 102-111.
4 Hindiyye, 5/291.
* Bu bölümde geçen kurban kelimesinden kasıt, kurban bayramı günlerinde kesilen kurban (uhdiye)dir. Adak, şükür, akika ve hedy kurbanlarıyla ilgili bilgiler ileride verilecektir.
5 Şafiîlere göre kurban kesmek müekked bir sünnettir.
6 Kevser, 2.
7 es-Sünen, İbn Mâce, 2/1044.
8 Şafiîlere göre, kurban bayramı günlerinde kendisinin ve aile fertlerinin nafakasından arka kalan para veya mal ile kurban satın alma imkanına sahip olan kimsenin kurban kesmesi sünnettir. Kurbanın sünnet olması için nisap şartı aranmadığı gibi, mukim olma şartı da aranmaz (Muğni, 4/283).
9 Para veya ticaret mali gibi.
10 Fıkıh kitaplarımızda 200 dirhem (561 gr.) gümüşe veya bu değerde mala sahip olanların da kurban kesmelerinin vacip olduğu belirtilir. Ancak bugünkü şartlarda gümüş nisabıyla kurban almak mümkün olmadığından bunu zikretmedik.
11 Misafir, en az 90 km.lik bir yolculuğa çıkan ve vardığı yerde 15 günden az kalmaya niyet eden kimseye denir.
12 Bağ, bahçe, arazi gibi.
13 Reddu'l-Muhtar, 2/132.
14 el-Fıkhu ale'l-Mezahibi'l-Erbaa, 1/716; Reddu'l-Muhtar, 6/312.
15 Bedai, 5/64; Büyük İslâm İlmihali s. 410. Şafiîlere göre de kurbanın sünnet olması içinakıl ve buluğ şarttır (İane 2/331).
16 Bedai, 5/69; Reddu'l-Muhtar, 6/313.
17 Şafiîlere göre keçinin iki yaşını bitirmiş olması şarttır (İane, 2/331).
18 Şafiîlere göre altı yedi aylık olan bir koyun ancak süt dişini düşürdüğü taktirde kurban edilebilir. (Cemel, 5/252).
19 Mecmau'l-Enhur, 2/519; Kuhustanî, 2/200.
20 Malikilere göre bir sığır veya bir deve aynı aileden yedi veya daha çok kimse için kurban edilebilir. Ancak ayrı ayrı ailelere mensup kişilerin, kaç kişi olurlarsa olsunlar, bir araya gelip ortak kurban kesmeleri caiz değildir (Mecmau'l-Enhur, 2/517).
21 Durer, 1/266; Mecmau'l-Enhur, 2/517.
22 Reddu'l-Muhtar, 6/317.
23 Bedai, 2/72.
24 Hindiyye, 5/304.
25 Şafiîlere göre sıf et için de ortak olunabilir. (Cemel, 5/225).
26 Binaye, 9/119; Haniyye, 3/349.
27 Şurunbulâlî, 1/266; Reddu'l-Muhtar, 6/316.
28 Bazı müçtehitlerce dinî delil kabul edilen istihsan, gizli kıyas anlamındadır.
29 Reddu'l-Muhtar, 6/316. Şafiîlere göre caiz değildir (Cemel, 5/255).
30 Evliya Efendi, Kurban Risalesi, s. 10.
31 Şafiî Mezhebi'ne göre adak niyetiyle ortak olmasının caiz olduğuna dair serahat vardır (Mecnu, 8/395).
32 Bedai, 5/72.
33 Vacip olduğu yıl kesilmeyen kurban.
34 Haniyye, 3/349.
35 Bezzaziyye, 6/290.
36 Kuhustanî, 2/196; İslâm Dini s. 223.
37 Haniyye, 3/349.
|