Kurbanın rükünleri, kurbanın sahih olmasının şartları ve kurbana engel olan kusurlarla ilgili soruların cevapları nelerdir?
KURBANIN RÜKÜNLERİ
Soru: Kurbanın rükünleri nelerdir?
Cevap: Kurbanın yalnız bir rüknü vardır, oda kurban edilmesi caiz olan hayvanlardan birini kesmektir. Hayvanı kesmeden canlı olarak veya bedelini fakire vermekle kurban yükümlülüğü yerine getirilmiş olmaz. 38
KURBANIN SAHİH OLMASININ ŞARTLARI
Soru: Kurbanın sahih olmasının şartları nelerdir?
Cevap: Kurbanın sahih olmasının şartları şunlardır:
1-Kurban edilecek hayvanın kusursuz olması,
2-Vaktinde kesilmiş olması 39
KURBANA ENGEL OLAN KUSURLAR
Soru: Bir hayvanın kurban edilmesine engel olan kusurlar nelerdir?
Cevap: Kurbana engel olan kusurların başlıcaları şunlardır:
1-Hasta olduğunun açıkça belli olması,
2-Kemikleri içinde iliği kalmayacak kadar zayıf olması,
3-İki veya bir gözünün kör olması,
4-Aksak ayağını yere basıp kesilecek yere gidemeyecek kadar topal olması,
5-Dişlerinin çoğunun düşmüş olması,
6-Kulağının veya kuyruğunun yarısından fazlasının kopmuş veya kesilmiş olması,
7-Boynuzlarının bir veya ikisinin kökünden kesilmiş olması,
8-Koyunda bir, sığırda iki meme ucunun kopmuş olması,
9-Kuyruğunun veya kulaklarının doğuştan olmaması,
10-Burnunun kesilmiş olması,
11-Yalnız pislik yemiş olması, 40
12-Dilinin çoğunun kesilmiş olması.
Ancak kurbanlık hayvanın şaşı, uyuzlu ve deli olmasında,kulaklarının delinmiş veya yarılmış ya da ucundan kesilip sarkık bir halde bulunmasında, cinsel organlarının bulunmamasında veya burulmuş bir halde bulunmasında bir sakınca yoktur. 41
Soru: Kurban etmeye mani olan kusurlar ne ile belirlenmiştir?
Cevap: Bu kusurlardan dört tanesi (apaçık hastalık, zayıflık, körlük ve topallık) hadisle belirlenmiştir. Diğerleri de bunlara kıyas edilmek suretiyle müçtehitlerce eklenmiştir ki, bunlar da onların ayarında veya daha kötü kusurlardır.
Soru: Zengin kimsenin satın aldığı kurbanlıkta belirtilen kusurlardan biri sonradan meydana gelse yerine başkasını alıp kesmesi gerekir mi?
Cevap: Evet, bu durumda zenginin onun yerine başkasını alıp kesmesi gerekir.
Soru: Fakir kimsenin satın aldığı kurbanlıkta kusurlardan biri sonradan meydana gelse, yerine başkasını alıp kesmesi gerekir mi?
Cevap: Hayır, fakir kimsenin bunun yerine başka bir hayvan alması gerekmediği gibi böyle kusurlu bir hayvanı alıp kesmesi de yeterlidir. 42 Çünkü kurban onun hakkında bir nafiledir. Nafilelerde ise genişlik ve kolaylık vardır. 43
Soru: Kurbanlık hayvan, kesim esnasında kusurlanırsa yerine başkasını almak gerekir mi?
Cevap: Hayır, bu durumda zengin olsun fakir olsun yerine başkasını almak gerekmez. 44
Soru: Kurbanlık hayvanda bulunması mekruh olan kusurlar nelerdir?
Cevap: Kurbanlık hayvanda bulunması mekruh olan başlıca kusurlar şunlardır:
1-Yaşlılık sebebiyle sütten veya dölden kesilmiş olması,
2-Kulağın yarılmış veya delinmiş olması,
3-Yeni doğurmuş olması,
4-Gebe olması (doğumu yakın olan). 45
Soru: Zengin kimsenin satın aldığı kurbanlık hayvan ölse yerine başkasını alması gerekir mi?
Cevap: Evet, zengin kimsenin satın aldığı kurbanlık hayvan ölse, yerine başkasını alması gerekir. 46
Soru: Fakir kimsenin satın aldığı kurbanlık hayvan ölse, yerine başkasını alması gerekir mi?
Cevap: Hayır, fakir kimsenin satın aldığı kurbanlık hayvan ölse yerine başkasını alması gerekmez. 47
Soru: Zengin kimsenin satın aldığı kurbanlık hayvan çalınsa veya kaybolsa, yerine başkasını kestikten sonra bulunsa onu da kesmesi gerekir mi?
Cevap: Hayır, zengin kimsenin bu durumda onu da kesmesi gerekmez. Çünkü kurban kesme yükümlülüğünü yerine getirmiştir. 48
Soru: Fakir kimsenin satın aldığı kurban çalınsa veya kaybolsa, yerine başkasını kestikten sonra bulunsa onu da kesmesi gerekir mi?
Cevap: Evet, fakir kimsenin bu durumda onu da kesmesi gerekir. Çünkü fakirin kurban niyetiyle satın aldığı hayvan kurban olmak üzere belirlenmiştir. Kendisine vacip olmadığı halde bunun kurban olmasını kendine gerekli kılmıştır. 49
Soru: Zengin bir kimsenin kurban için aldığı hayvanı satması caiz midir?
Cevap: İmam-ı Azam ve İmam Muhammed'e göre, zengin bir kimsenin kurban için aldığı hayvanı satması kerahetle caizdir. Bu durumda yerine benzerini veya daha iyisini alıp kurban eder. İmam Ebu Yusuf'a göre, kurban niyetiyle alınan hayvanı satmak caiz değildir. 50
Soru: Fakir bir kimsenin kurban niyetiyle aldığı hayvanı satması caiz midir?
Cevap: Hayır, fakir bir kimsenin kurban niyetiyle satın aldığı hayvanı satması caiz değildir. Çünkü fakirin bu amaçla aldığı hayvan kurban olarak belirlenmiştir. 51
Soru: Kurban niyetiyle satın alınan bir hayvanın değiştirilmesi caiz olur mu?
Cevap: Zenginin kurban niyetiyle satın aldığı hayvanı benzeri ve daha iyisi ile değiştirmesi caiz, fakat fakirin kurban niyetiyle satın aldığı hayvanı değiştirmesi caiz değildir.
Soru: Kurbanlık hayvan kesilmeden önce doğursa, yavrusunu kesmek gerekir mi?
Cevap: Evet, bu durumda yavrusunu da kesmek gerekir. Çünkü yavru anasına bağlıdır. Eğer yavru kesilmeyip satılırsa parasını sadaka olarak vermek gerekir.
Soru: Kurban ne zaman kesilir?
Cevap: Kurban kesme zamanı, kurban bayramanının birinci günü tan yerinin ağarmasıyla başlar, üçüncü günü güneş batıncaya kadar devam eder. 52 Ancak bayramın birinci günü kesilmesi efdaldir.
Şehirde ve bayram namazının kılındığı yerlerde kurbanın bayram namazından sonra kesilmesi şarttır. 53 Ancak bayram namazının kılınmadığı yerlerde bayram günü tan yerinin ağarmasından itibaren kesilebilir. 54
Soru: Birinci gün zeval vakti girmeden önce bayram namazı kılınmadıysa kurban kesmek caiz olur mu?
Cevap: Bayramın birinci günü zeval vakti girmeden önce bayram namazı kılınmadıysa zevalden önce kurban kesmek caiz olmaz. Ancak, bayramın birinci günü zeval vaktine kadar bayram namazı kılınmamışsa, zeval vaktinden sonra kurban kesmek caiz olur. Eğer bayram namazının kılınması ikinci veya üçüncü güne kalmışsa, bu günlerde kurban, zeval vaktinden önce de sonra da kesilebilir; bayram namazının kılınmasını beklemek gerekmez. Çünkü bayram namazıyla kurban kesmek arasında tertip, edada şart olup, kazada şart değildir. Bilindiği gibi bayram namazının vakti, güneşin bir veya iki mızrak boyu 55 yükselmemesinden zeval vaktine kadar geçen süredir. 56
Soru: Kurban kesildikten sonra o günün bayram değil arefe günü olduğu anlaşılırsa kesilen kurban geçerli olur mu?
Cevap: Eğer Zilhicce?nin onuncu gününün olduğuna şahitlik edilir de bayram namazı kılındıktan ve kurban kesildikten sonra o günün bayram değil arefe günü olduğu anlaşılırsa kesilen kurban geçerli olur. Çünkü bu tür hatalardan korunmak her zaman mümkün olmayabilir. 57
Soru: Kurbanın vacip olması için zamanın neresine itibar edilir?
Cevap: Kurbanın vacip olması için zamanın sonuna itibar edilir. Yani, kurban bayramının üçüncü günü güneş batmadan önce zengin olan kimsenin kurban kesmesi gerekir. Aksine o günün güneşin batışından önce fakir düşen veya ölen kimseden kurban yükümlülüğü kalkar 58
Soru: Zengin olan bir kimse kurban kesmeyip de bayram günleri geçtikten sonra fakir düşse üzerinden kurban yükümlülüğü kalkar mı?
Cevap: Hayır, bu durumda kişinin üzerinden kurban yükümlülüğü kalkmaz. 59
Soru: Mukimlik ve misafirlik için de zamanın sonuna mı itibar edilir?
Cevap: Evet, mukimlik ve misafirlik için de zamanın sonuna itibar edilir. Yani kurban bayramının üçüncü günü güneş batmadan önce mukim olan kimsenin kurban kesmesi gerekir. Aksine o günün güneş batışından önce misafir olan kimseden kurban yükümlülüğü kalkar. 60
Soru: Fakir bir kimse kurban kestikten sonra, kurban kesme günlerinde zengin olursa tekrar kesmesi gerekir mi?
Cevap: Bu hususta iki görüş vardır. Tercih edilen görüşe göre tekrar kesmesi gerekmez. 61
Vaktinde kesilmeyen Kurban
Soru: Zengin bir kimse herhangi bir sebepten dolayı bayram günlerinde kurban kesmemişse ne yapması gerekir?
Cevap: Bu durumda bir kurbanlık koyunun değerini fakirlere tasadduk etmesi gerekir. Ertesi seneye bırakılmaz. 62
Soru: Bir kimse kurban bayramında kesmek niyetiyle aldığı hayvanı kesmeyip kurban günleri geçerse ne yapar?
Cevap: Kişi zengin ise dilerse aynını, yani o hayvanı, dilerse kıymetini, fakir ise aynını tasadduk eder. 63
Soru: Bir kimse aldığı bir hayvanı bayram günlerinde kurban olarak kesmeyi adasa, fakat bayram günlerinde kesmezse ne yapması gerekir?
Cevap: Bu durumda sahibi zengin olsun, fakir olsun, o hayvanı fakirlere tasadduk etmesi gerekir. 64
Kaynaklar: Bu değerli yazı, Hasip Asutay'ın hazırladığı, Hâcegân Yayınları'ndan çıkan, "Kurban Risalesi" kitabından alınmıştır.
38 Hindiyye, 5/291; Durer, 1/266.
39 el-Fıkhu'l-İslâmî, 3/601.
40 Usulüne göre hapsedilirse kurban edilebilir.
41 Reddu'l-Muhtar, 6/323. Şafiîlere göre uyuzlu, az da olsa kulağı veya kuyruğu kesilmiş olan hayvan kurban edilmez. Ancak doğuştan kuyruğu olmayan hayvan kurban edilebilir (Muğni, 4/286).
42 Şafiîlere göre fakirin kusurlu bir hayvanı alıp kurban olarak kesmesi caiz olmadığı gibi sonradan kusurlanan bir hayvanı kesmesi de caiz değildir (Cemle, 5/253; Muğni, 4/286). 43 Reddu'l-Muhtar, 6/325; Büyük İslâm İlmihali, s. 411.
44 Şafiîlere göre kesim esnasında da olsa kusurlanan bir hayvan kurban için geçerli olmaz (Envar, 1/377).
45 Şurunbulâlî, 1/270;
46 Bedai, 5/66.
47 Aynı yer.
48 Reddu'l-Muhtar, 6/326.
49 Aynı yer.
50 Mebsut, 12/13.
51 Reddu'l-Muhtar, 6/317. Şafiîlere göre zengin veya fakirin kurban niyetiyle aldığı hayvanı değiştirmesi veya satması caizdir. Ancak kişi "bu kurbanımdır" veya "bunu kurban edeceğim" derse, kurban olarak belirlenmiş olacağından caiz olmaz (Muğni, 4/282).
52 Şafiilere göre kurban kesme zamanı bayramın birinci günü güneş doğduktan sonra hafif iki rek'at namaz kılınıp kısa iki hutbe okunacak kadar bir zaman geçtikten sonra başlar, dördüncü gün güneş batıncaya kadar devam eder. (İane, 2/331).
53 Şafiilere göre kurbanın, bayram namazından sonra kesilmesi sünnettir.
54 Durer, 1/268.
55 Orta boylu bir mızrak 12 karış uzunluğundadır.
56 Reddu(l-Muhtar, 6/318.
57 Hindiyye, 6/296; Büyük İslâm İlmihali, s. 413.
58 Kuhustanî, 2/199,
59 Hindiyye, 5/293.
60 Bedai, 5/293.
61 Reddu'l Muhtar, 6/316; Bezzaziyye, 3/294.
62 Hindiyye, 6/296; Reddu'l-Muhtar, 6/321.
63 Reddu'l-Muhtar, 6/321.
64 a.ge. e., 6320.
|