Kurban bayramı günlerinde kesilen kurbanın dışında olan kurban türleri nelerdir?
DİĞER KURBAN TÜRLERİ
Soru: Kurban bayramı günlerinde kesilen kurban (udhiye) dışında ne gibi kurban türleri vardır?
Cevap: Kurban bayramı günlerinde kesilen kurbanın dışında adak, şükür, akika ve hedy gibi kurban türleri vardır.
ADAK KURBANI
Soru: Adak kurbanı neye nedir?
Cevap: Adak kurbanı, bir kimsenin dinen kesmekle yükümlü olmadığı halde kendine vacip kıldığı kurbana denir.
Soru: Adak kurbanı ne vakit kesilir?
Cevap: Adak kurbanı her zaman kesilebilir. Kurban bayramı günlerinde kesilmesi şart değildir. Ancak kişinin isteği yerine geldikten sonra kurban kesmeyi mümkün olduğunca geçiktirmemelidir. 107
Soru: Kişi adadığı kurbanın etinden yiyebilir mi?
Cevap: Kişi adadığı kurbanın etinden yiyemeyeceği gibi eşi, annesi, babası, dede ve nineleri, çocuk ve torunları da yiyemez. Bunun tamamının yoksulara tasadduk edilmesi gerekir.
Soru: Adak kurbanın bağlayıcı olması için geerkli şartlar nelerdir?
Cevap: Adak kurbanının bağlayıcı olabilmesi için başlıca şartlar şunlardır:
1- Adanan kurbanın türü kurban olabilecek hayvanlardan olmalıdır. Bir kimse "Horoz veya tavuk kurban edeceğim" dese bu bağlayıcı olmaz. Çünkü horoz ve tavuk kurban olabilecek hayvan türünden değildir. Fakat bir tavuk veya horoz etini tasadduk etmeyi adayabilir. Bu durumda adağın türü kan akıtmaktan tasadduka dönüşür.
2- Kurban yalnız Allah rızası için adanmış olmalıdır. Mesela, bir kimse "Hastam iyileşirse filan türbeye kurban keseceğim" dese bu kurban bağlayıcı olmaz. Çünkü bu tür kurban Allah rızası için adanan bir kurban sayılmaz.
3- Adanan kurban kendisine zaten vacip olan bir kurban olmamalıdır. Örneğin, zengin bir kimsenin kendisine vacip olan kurban kesmeyi adaması gibi. 108
ADAK KURBANIYLA İLGİLİ ÇEÇİTLİ MESELELER
Soru: Belirli bir günde kesilmek üzere adanan kurbanın aynı günde kesilmesi gerekir mi?
Cevap: Uygun olan kurbanın belirlenen günde kesilmesidir. Kesilmediği takdirde başka bir gün kaza edilmesi gerekir. 109
Soru: Şarta bağlı olarak kurban kesmeyi adayan kimse, o şartın gerçekleşmesinden evvel kurban kesebilir mi?
Cevap: Şarta bağlı olarak kurban kesmeyi adayan kimse, o şartın gerçekleşmesinden evvel kurban kesemez. Şayet keserse, şartın gerçekleşmesinden sonra tekrar kesmesi gerekir. 110
Soru: Bir kimse olmasını istemediği bir iş için kurban kesmeyi adar ve istemediği iş de olursa kurban kesmesi gerekir mi?
Cevap: Böyle bir durumda kurban adayan kimse, dilerse kurban keser, dilerse yemin kefaretini öder. Mesela, bir kimsenin "Yalan söylersem kurban keserim" demesi gibi. 111
Soru: Adak kurbanı kesildikten sonra tamamıyla telef (yok) olsa kurban yükümlülüğü kalkar mı?
Cevap: Evet, bu durumda kurban yükümlülüğü kalkar. 112
Soru: Bir kimse on tane kurban adarsa hepsini kesmesi gerekir mi?
Cevap: Evet, sahih olan görüşe göre hepsini kesmesi gerekir, bazı alimlere göre ise, bu durumda iki tane kurban kesmesi yeterlidir. 113
Soru: Adak kurbanının etinin zımmiye verilmesi caiz midir?
Cevap: Hayır, adak kurbanın etinin sahih olan görüşe göre zımmiye verilmesi caiz değildir. 114
Soru: Adak kurbanının derisi ne yapılır?
Cevap: Adak kurbanının derisi de eti gibi yalnız fakirlere verilir.
Soru: Bir kimse "Allah için çocuğumu kurban edeceğim" dese ne yapması gerekir?
Cevap: İmam-ı Azam ile İmam Muhammed'e göre bu durumda o kimsenin bir koyun veya keçi kesmesi gerekir. İmam Ebu Yusuf'a göre bir şey gerekmez. 115
Soru: Bir kimse kendisinin ve aile fertlerinin de yemesi şartıyla kurban adasa, adadığı kurbandan yiyebilir mi?
Cevap: Hayır, bir kimse böyle bir şartla kurban adasa bile kendisinin ve aile fertlerinin adadığı kurbandan yemesi caiz değildir. Fakat adadığı kurbanı kesmesi gerekir.
Soru: Kişi değerini fakirlere vermek şartıyla adak kurbanından bir miktarını kendi çocuklarına yedirebilir mi?
Cevap: Hayır, değerini fakirlere verse bile adak kurbanından çocuklarına yediremez. Ancak caiz olmamakla beraber yedirmiş ise, değerini fakirlere vermesi gerekir.
ŞÜKÜR KURBANI
Soru: Şükür kurbanı neye denir?
Cevap: Şükür kurbanı bir nimet karşılığında kesilen kurbana denir. Örneğin, bir kişinin ev veya araba gibi bir mala sahip olması durumunda keseceği kurbandır.
Soru: Sahibi, şükür kurbanından yiyebilir mi?
Cevap: Evet, şükür kurbanından sahibi ve aile fertleri yiyebileceği gibi fakir olsun olmasın istediği kişilere de verebilir.
ÖLÜ NAMINA KURBAN KESİLMESİ
Soru: Ölü namına kurban kesmenin hükmü nedir?
Cevap: Bir kimse öldükten sonra namına kurban kesilmesini vasiyet etmişse varisin onun namına terekenin üçte birinden kurban kesmesi gerekir. Bu kurbanın etinden ölünün varisleri ile zenginler yiyemezler. Bunun tamamının yoksullara dağıtılması gerekir. 116
Şayet ölen kimsenin vasiyeti yoksa varisin onun namına kurban kesmesi gerekmez. Ancak bir kimse anne ve babası ya da diğer yakınları adına fakirlere bağışta bulunabildiği gibi kurban da kesebilir. Bu kurban eti fakirlere sadaka olarak verilebileceği gibi, kesen kimse ile aile fertleri ve zenginler de yiyebilirler. 117
AKİKA KURBANI
Soru: Akika neye denir?
Cevap: Akika, lügatta yeni doğan çocuğun başındaki tüyüne, ıstılahta ise, yeni doğmuş bir çocuk için kesilen kurbana denir. 118
Soru: Akika kurbanının hükmü nedir?
Cevap: Akika kurbanını kesmek müstehaptır. 119
Soru: Akika kurbanı ne vakit kesilir?
Cevap: Akika kurbanı, çocuğun doğduğu günden, erginlik çağına erinceye kadar geçen süre içinde kesilebilir. Fakat yedinci günü kesilmesi daha faziletlidir. Doğumun yedinci gününde çocuğa ad konur ve saçı kesilir. Sadaka olarak yoksullara kesilen saçın ağırlığı kadar altın veya gümüş vermek müstahaptır.
Soru: Akika kurbanının etinden sahibi yiyebilir mi?
Cevap: Akika kurbanının etinden sahibi yiyebileceğine gibi başkalarına da yedirebilir ve sadaka olarak da dağıtabilir. 120
HEDY KURBANI
Soru: Hedy neye denir?
Cevap: Hacla ilgili olarak Mekke'yi çevreleyen Harem Bölegesi'nde kesilen kurbana denir.
Soru: Vacip olan hedy'in başlıcaları hangileridir?
Cevap: Vacip olan hedy'in başlıcaları şunlardır:
1- Şükür hedy'i
2- Ceza hedy'i 121
Soru: Şükür hedy'i neye denir?
Cevap: Temettu veya kıran haccına niyetlenenlerin kesmeleri vacip olan kurbana denir.
Soru: Ceza hedy'i neye denir?
Cevap: Mazeret olmaksızın haccın vaciplerinden birinin terkedilmesinden veya zamanın da yapılamamasından veyahut ihram yasaklarından birisinin çiğnenmesinden dolayı vacip olan kurbana denir.
Soru: Hedy kurbanı nerede kesilir?
Cevap: Hedy kurbanı, Harem Bölgesi sınırları içinde kesilir. Ancak şükür hedy'inin Mina'da kesilmesi sünnettir.
Soru: Hedy kurbanı ne zaman kesilir?
Cevap: Ceza hedy'i her zaman kesilebilir. Şükür hedy'inin ise bayram günlerinde kesilmesi vaciptir. İmam Ebu Yusuf ile İmam Muhammed'e göre şükür hedy'inin bayram günlerinde kesilmesi vacip değil, sünnettir. 122
Soru: Kişinin hedy kurbanından yemesi caiz midir?
Cevap: Kişinin şükür hedyinden yemesi caiz, fakat ceza hedy'inden yemesi caiz değildir. 123
Soru: Adak, şükür, ölü, akika ve hedy kurbanlarında kesilecek hayvanlarda aranan şartalar nelerdir?
Cevap: Hayvanın cinsi, yaşı ve kusurlu olup olmaması gibi kurbanda aranan şartların tamamı bunlarda da aranır.
Kaynaklar: Bu değerli yazı, Hasip Asutay'ın hazırladığı, Hâcegân Yayınları'ndan çıkan, "Kurban Risalesi" kitabından alınmıştır.
103 Arafat'a çıkmadan önce 15 gün veya daha fazla Mekke'de kalmaya niyet eden.
104 Reddu'l-Muhtar, 2/515; Hnidiye, 5/293.
105 Reddu'l-Muhtar, 6/302.
106 a.g.e., 6/297.
107 Reddu'l-Muhtar, 6/315.
108 Bedai, 5/90; el-fıkhu'l-İslâm 3/470.
109 Büyük İslâm İlmihali, s. 320. Şafiilere göre belirlenen günde kesilmesi gerekir. (Muğni, (4/356)
110 Hediyetu'l-Alaiyye, s. 144.
111 el-Fıkhu alel,Mezahibi'l-Erbaa, 2/144.
112 Bedai, 5/80.
113 Evliya Efendi, Kurban Risalesi. s. 47.
114 Reddu'l-Muhtar, 2/352.
115 Bedai 5/85. Şafiilere göre de bu durumda bir şey yapmak gerekmez.
116 Şafiilere göre vasiyeti yoksa ölü adına kurban kesmek sahih olan görüşe göre meşru değildir. (Muğni, 4/292).
117 Reddu'l-Muhtar, 6/326.
118 Erkek olsun kız olsun.
119 Reddu'l-Muhtar, 6/336. Şafiilere göre sünnettir.
120 Büyük İslâm İlmihali, s. 421.
121 Konumuz hac olmadığı için tatavvu, ihsar ve adak hedy?leri üzerinde durulmamıştır.
122 Şafiilere göre de sünnettir.
123 Şafiilere göre ceza hedyinden yemek caiz olmadığı gibi hacc-ı temettu veya hacc-ı kıran yapmaktan kesilmesi vacip olan kurbandan da sahibinin yemesi caiz değildir. Çünkü Şafiileree göre bu şükür hed-y'i değil, cebir (kusurları giderici) hedy'idir.
|